X
تبلیغات
قاصدک طرق نطنز - نطنز: مجموعه بناها

قاصدک طرق نطنز

نشریه جامعه طرقی و باسابقه ترین وبلاگ در حوزه خبر شهر طرقرود


نوشته های سایت : خرداد 1393    اردیبهشت 1393    فروردین 1393    اسفند 1392    بهمن 1392    دی 1392  آذر 1392   آبان 1392   مهر 1392  

 

یکی دیگر از مجموعه بناهای مذهبی حاشیه ی کویر ایران، بناهای بسیار باشکوه شهرستان نظنز است. نطنز مانند کاشان سابقه تاریخی بسیارکهنی دارد. تپه های باستانی و بناهای قبل از اسلام که بقایای آن در شهر نطنز به چشم می خورد، یادآور زمانی است که این منطقه از سرزمین ایران اهمیت بسیار داشته است.

گرچه بررسیهای تاریخی و کاوشهای باستانشناسی در این محل، محدود بوده، همین اندک هم مؤید شکوه گذشته ی این شهر باستانی است.

مجموعه بناهای نطنز مانند سایر مجموعه های مذهبی شامل واحدهای ساختمانی متعددی است؛ مانند مسجد جامع، خانقاه، مناره، مقبره شیخ عبدالصمد اصفهانی و سردر ورودی آن. هنوز بررسی و کاوش دقیقی در این مجموعه به عمل نیامده است، ولی بعضی ویژگیهای معماری و طرح و نقشه آن نشان می دهد که احتمالاً از اوایل دوره ی اسلامی، قرن سوم هجری، بناهای در این محل ایجاد کرده اند.

در این مجموعه، مسجد جامع شکلی چهار ایوانی دارد و شبستان آن با طرح هشت ضلعی ساخته شده که یکی از قدیمترین طرحها در معماری اسلامی است و بقعه شبیه صلیبیه در کشور عراق است. به نظر می رسد این قسمت قدیمترین بخش مجموعه ی نطنز باشد (نقشه ی 8-5).

کتیبه ی سردر ورودی مسجد که متصل به خانقاه است، تاریخ 704 هجری را نشان می دهد. این کتیبه به خط ثلث برجسته روی کاشی فیروزه ای رنگ بر زمینه ی آجری نوشته شده است. بخش آخر کتیبه این عبارت است:

... خواجه زین الدنیا والدین... خلیفه بن الحسین بن علی الماستری... بمساعی شمس الدین محمدبن علی نطنزی فی سنه اربع و سبع مائه.

از جمله آثار با ارزش هنری مسجد، در قدیمی آن است که کتیبه ای با تاریخ 825 هجری و به خط نستعلیق دارد.

در ایوانهای چهارگانه ی مسجد نیز کتیبه های متعدد وجود دارد. ایوان شمالی علاوه بر تزیینات فوق العاده دارای کتیبه ای به خط ثلث بر زمینه ی آبی است که آیاتی از سوره ی جمعه و آیه 114 سوره ی هود را نشان می دهد. بر کتیبه ی گچبری شده ی هلال داخل ایوان شمالی نیز آیه های 18 و 19 سوره ی توبه دیده می شود که تاریخ 707 هجری را دارد. در ایوان جنوبی مسجد نیز، کتیبه هایی روی سنگ به چشم می خورد که حاکی از تعمیرات و همچنین فهرست موقوفات مسجد، در قرن یازدهم هجری است.

این ایوان نیز باگچبری و مقرنس کاری تزیین شده است.

آرامگاه شیخ عبدالصمد- که متصل به مسجد است- بنای گنبدداری است که مانند بناهای بسطام در شاهرود و باباقاسم در اصفهان مخروطی شکل است و بر فراز بنایی دوازده ضلعی استوار شده است. داخل بقعه شیخ عبدالصمد، عارف معروف قرن هشتم هجری، تزیینات فراوان دارد؛ سقف بقعه مقرنس کاری شده و زیر گنبد دارای کتیبه ی گچبری شده با آیه هایی از سوره ی آل عمران است. این کتیبه تاریخ بنای بقعه را، که سال 707 هجری است، نشان می دهد که بر طبق آن خلیفه بن الحسین بن علی الماستری، آن را برای شیخ عبدالصمد اصفهانی بنا کرده است. ضریح چوبی داخل خانقاه کتیبه ای به خط ثلث برجسته دارد که بنا بر آن، ضریح در سال 1064 هجری به دست استاد حسین سرشکی ساخته شده است.همچنین محراب خانقاه دارای تزیینات گچی به تاریخ 707 هجری است.

مناره ی مسجد 37 متر ارتفاع دارد و از نوع مناره های استوانه ای، دارای پایه، بدنه و کلاهک است. این مناره ی زیبا در قرن هشتم هجری ساخته شده و باکاشی و آجر تزیین شده است. بخش فوقانی مناره کتیبه ای کوفی دارد که جمله ی «العظمه لله» چند بار در آن تکرار شده است.

بخش میانی مناره نیز دارای کتیبه ای کوفی باکاشیهای فیروزه ای است که روی آن عبارت «الملک لله» تکرار شده است. خط ثلث برکاشی فیروزه ای رنگ در بخش زیرین مناره حکایت از آن دارد که مناره، در 725 هجری توسط محمدبن ابی علی ساخته شده است.

سردر ورودی مجموعه شیخ عبدالصمد اصفهانی هم مانند سایر قسمتها اهمیت ویژه ای دارد. این سردر دارای ویژگیهای معماری عصر ایلخانی است؛ یعنی بلند و کشیده ولی کم عرض است (مانند اشترجان، بسطام و ورامین) و زیبایی خاصی به این مجموعه داده است.

نمای سردر ورودی و طاقنماهای آن باکاشیکاری و آجرکاری تزیین شده و دارای کتیبه های متعددی است. کتیبه ی سردر به خط ثلث برجسته بر زمینه فیروزه ای شطرنجی نگاشته شده است که حاکی از احداث آن به دست خلیفه بن الحسین بی علی الماستری در 715 هجری است.

کتیبه ی دیگر سردر به خط بنایی، به رنگ فیروزه ای برجسته بر زمینه ی لاجوردی و تکرار جمله «لا اله الاالله، محمد رسول الله، علی ولی الله» است.

همچنین کتیبه های دیگری روی سنگ مرمر، آجر و گچ در قسمتهای مختلف مجموعه به چشم می خورد که هر یک نشان دهنده ی تعمیر و بازسازی و موقوفات مجموعه در سالهای 825 ، 921، 972، 1012 هجری است.

همان طور که گفته شد اطلاعات ما درباره ی این مجموعه اندک است. شایسته است دانشجویان و علاقه مندان با تحقیقات بیشتر در جهت شناسایی کامل این مجموعه ی با ارزش، مشتاقانه بکوشند.

منبع: کتاب تاریخ هنر معماری ایران در دوره ی اسلامی، با تشکر از نطنز 2006

+ نوشته شده در  پنجشنبه پنجم آذر 1388ساعت 0:57  توسط محمد رمضانی  | 





این وبلاگ عضو کانون وبلاگ نویسان شهر طرقرود است